Jesteś odrębna od swoich rodziców. Jak odzyskiwać siebie po trudnym dzieciństwie?
O rozpoznawaniu dawnych wzorców, słuchaniu własnych potrzeb i budowaniu życia, w którym jest na Ciebie miejsce.
Jesteś odrębna od swojej matki.
Jesteś odrębna od swojego ojca.
Wiesz to w głowie. Rozumiesz. I starasz się tak żyć. Masz własny dom, własne decyzje, dorosłe życie. A jednak głosy przeszłości wciąż wpływają na Twoje codzienne wybory.
Wystarczy nieprzychylny ton głosu sprzedawcy, niezadowolona mina koleżanki z pracy albo brak odpowiedzi na komunikatorze, żebyś znów poczuła się jak mała, odrzucona dziewczynka. Jakby Twoje samopoczucie nadal zależało od tego, czy ktoś jest z Ciebie zadowolony i czy znajdujesz potwierdzenie w czyichś oczach.
Choć ojciec jest daleko i już od niego nie zależysz, wciąż możesz czuć jego odrzucenie.
Choć matka nie żyje, możesz powtarzać w głowie krytyczne komunikaty, których była autorką.
Choć masz nowe umiejętności i jesteś w innym już miejscu, klimat domu rodzinnego nadal wyznacza to, jak czujesz się w środku.
Jeśli się w tym odnajdujesz, potraktuj ten tekst jak zaproszenie do przyjrzenia się sobie z większą łagodnością i zrozumieniem.
To, co znasz, nie musi być tym, czego potrzebujesz
Jako dzieci trafiamy do naszej rodziny jak do zastanego świata, którego nie mamy z czym porównać. To świat, który nie ma kontrastu. Nie mamy drugiego ojca, który traktuje nas inaczej niż ten jeden, jedyny tata. Nie mamy innego domu, do którego możemy się udać i zobaczyć, jak inaczej może być.
Wszystko, co zastajemy w domu, jest dla nas zastaną normą. I uczymy się do tej normy dostosować, czyli robimy wszystko, żeby odnaleźć się w otaczającej rzeczywistości takiej, jaka jest.
Nie zapomnę pewnej sytuacji, która pokazała mi, jak bardzo dzieci uznają to, jak jest w domu za normalne. Wchodziłam z moim 3-letnim wtedy synkiem po klatce schodowej. Ktoś z sąsiadów miał otwarte drzwi. Moje dziecko zaglądało z zaciekawieniem do cudzego mieszkania jak do obcego, nieznanego świata. Był zaskoczony tym, co zobaczył na podłodze i bardzo chciał, żebym mu wyjaśniła, dlaczego u kogoś podłoga jest pokryta takim „dziwnym kocem”. Był zaskoczony i autentycznie zdumiony, że taki fenomen jak wykładzina w ogóle istnieje.
Od tamtej pory nasze nagie podłogi nie były już jedyną możliwą opcją. On już wiedział, że może być inaczej. Ale wcześniej – nawet nie przeszło mu to przez głowę.
No tak, mówię o lekkich rzeczach. Wykładzina, dywan, panele, płytki – kto jak woli. Ale co się dzieje, jeśli przeniesiemy tę sytuację na ważniejsze tematy? Co jeśli jako dziecko nie miałaś porównania w tym, jak dorośli ludzie mogą się do Ciebie (i siebie) odnosić, w tym jak można być traktowanym? Do czego nieświadomie przywykłaś i do dziś brakuje Ci wyraźnego, namacalnego kontrastu?
Jeśli dorastałaś z rodzicem przemocowym, niedostępnym emocjonalnie albo kontrolującym, mogło brakować Ci zdrowego kontrastu. Kogoś, przy kim mogłabyś popełniać błędy bez upokorzenia. Powiedzieć „nie” bez groźby utraty miłości. Mieć potrzeby, które nie stają się od razu problemem i nie obciążają sfatygowanej matki. Wyrażać własne zdanie bez lęku, że ojciec się zdenerwuje.
I choć jesteś już dorosła, to wewnątrz wciąż to czujesz: lęk na chwilę przed zabraniem głosu, poczucie winy, gdy chcesz poprosić o pomoc, odrzucenie, zanim jeszcze wyjdziesz z propozycją spotkania.
Jeśli tak jest, to nie pytaj siebie:
„Co jest ze mną nie tak?”, lecz:
„Czego nauczyłam się w warunkach, w których przyszło mi dorastać?”.A także:
„Co w moim domu uchodziło za normalne, choć mnie raniło?”
„Czy nadal chcę udawać, że to nie bolało?”
Oddziel swój głos od głosu, który przejęłaś
„Nie przesadzaj”, „Z tobą zawsze są problemy”, „Musisz się słuchać”, „Bo zaraz doprowadzisz kogoś do szału”, „Nie wymyślaj, za dużo sobie wyobrażasz”.
Być może takich słów już nie słyszysz od rodzica. Ale czy nie wypowiadasz ich teraz do siebie? Sprawdź, czy nie reagujesz nimi na siebie w chwilach trudności, zmęczenia, stresu czy wyzwań. Jaki głos w sobie słyszysz? Jaka jest ta muzyka w tle, która wybrzmiewa tak długo, że przestałaś ją słyszeć, ale ona wciąż na Ciebie wpływa?
Odzyskiwanie siebie może zacząć się od zatrzymania przy jednym zdaniu. To moment, kiedy wyłapujesz westchnięcie i ocenę w swojej głowie. I zamiast denerwować się na siebie jeszcze bardziej, możesz to po prostu zauważyć i zapytać siebie: „Czy naprawdę chcę tak siebie traktować? A może po prostu gdzieś się tego nauczyłam i z czasem uznałam to za normalne?”
Nie musisz zastępować krytyki zachwytem. Jeśli „jestem wspaniała” brzmi dziwnie obco, możesz wybrać coś bardziej wiarygodnego: „Popełniłam błąd, ale nie zasługuję na poniżanie”. Albo: „Nie wiem jeszcze, jak to zrobić. Mogę się nauczyć”.
Pytania do refleksji
- Co mówię do siebie, kiedy jestem zmęczona, odmawiam albo popełniam błąd?
- Czyim językiem wtedy mówię? Co to za ton? Od kogo się tak nauczyłam?
- Co powiedziałabym bliskiej osobie, komuś, kto jest dla mnie ważny, w podobnej sytuacji?
- Jak mogłaby brzmieć moja własna, uczciwa i niekrzywdząca reakcja na siebie w takiej sytuacji?
Stare wzorce nie są Twoimi wadami.
Dzięki nim dotarłaś do tego miejsca.
Jeśli nadal zdarza Ci się oceniać za to, że mimo upływu czasu powielasz wciąż niekorzystne schematy, zatrzymaj się i popatrz na ich historię. Teraz wydają się niepotrzebne. Są nieadekwatne i utrudniają Ci życie. Ale był czas, kiedy były najlepszą możliwą opcją.
Teraz przytakujesz i zgadzasz się na coś, na co nie masz ochoty? Oczywiście, że chcesz to zmienić. Ale nie walcz z tym na siłę. Zaciekaw się, kiedy taka strategia była wspierająca? Takie zachowanie nie wzięło się znikąd. Kiedyś musiało mieć swój sens. Był czas, kiedy to się sprawdzało.
Czy jesteś w stanie wyobrazić sobie na przykład, czego doświadczałoby dziecko, które stawia się i buntuje przeciwko agresywnemu, przemocowemu ojcu?
Teraz skupiasz się na innych i skanujesz otoczenie, zamiast myśleć o sobie? Oczywiście, że to może Ci przeszkadzać i nie chcesz zastanawiać się codziennie, w jakim humorze jest Twój przełożony. Czy możesz jednak najpierw popatrzeć na to skanowanie i wyczuwanie nastroju innych ludzi z zaciekawieniem: kiedy taka strategia miała sens?
Dla przykładu: w alkoholowym, nieprzewidywalnym domu to właśnie rozpoznawanie emocji po tonie głosu pozwala dziecku przygotować się na zagrażający scenariusz wydarzeń. A to znaczy, że być może właśnie to koncentrowanie się na innych dosłownie ratowało Ci życie.
Czy możesz docenić to, co pozwoliło Ci przetrwać? Czy popatrzysz z miłością na dziecko, które nie ma innego wsparcia jak mechanizmy obronne właśnie?
Jest w tym pewna mądrość. Każda obrona, która teraz utrudnia życie, kiedyś była sprzymierzeńcem, który pomagał przetrwać.
Zanim zadasz sobie pytanie: „Jak przestać to robić?”, zapytaj: „Przed czym mnie to chroniło?”.
Nie, nie po to, żeby utknąć w przeszłości. Po to, żeby nie traktować siebie i swoich wyuczonych wzorców jak przeciwników i wrogów.
Możesz docenić to, jak próbowałaś sobie poradzić, i jednocześnie sprawdzać, czy ten sposób nadal Ci służy. Nie wszystko, co kiedyś pomagało przetrwać dany etap dzieciństwa, musi prowadzić Cię przez resztę życia.
Pytania do refleksji
- Jaką rolę najczęściej przyjmowałam w rodzinie: spokojnej, odpowiedzialnej, niewidocznej, tej, która rozładowuje napięcie?
- Co dawała mi ta rola, a z czego musiałam w niej rezygnować?
- W jakich dzisiejszych sytuacjach wchodzę w nią niemal automatycznie?
- Jaką małą alternatywę chcę wypróbować w relacji, w której czuję się bezpiecznie?
Co sprawia, że tak trudno wyjść ze starych kolein i „odkleić” wpływ trudnego rodzica od siebie?
Dlaczego wciąż jesteś pod wpływem wczesnego programowania?
Tym, co trzyma Cię przy toksycznym wzorcu są nieprzeżyte emocje.
Samo wspomnienie nie ma nad nami żadnej kontroli. To tylko myśl.
Ale już emocje, które wywołuje określone wspomnienie – tak.
Emocje to energia w naszym ciele. Energia, która zasila nasze przekonania. Nasze działania. Naszą aktywność. I nasze wyuczone procedury reagowania.
Przeszłość nie przestanie na Ciebie oddziaływać tylko dlatego, że postanowisz się od niej odciąć.
Jej wpływ zacznie słabnąć, kiedy przeżyjesz emocje z nią związane.
Gdy pozwolisz sobie na żal.
Na gniew. Na smutek.
Kiedy uwolnisz energię nagromadzoną w ciele na skutek wypieranych emocji. A także tę, którą wkładasz w to, żeby zaprzeczać temu, co czujesz.
Nawet jak na logikę już wszystko rozumiesz.
„Było jak było, trzeba iść naprzód”. Tak, jasne. Dlatego idziesz tak już od lat.
Ale to jest głowa. Logika. Umysł. Ważne. Ale nie jedyne.
A ciało niesie.
Niewyłkany płacz.
Zatrzymany w gniewie oddech.
Przerwany impuls do ataku. Albo obrony. I ten do sięgania.
To wszystko jest „z wtedy”. I to „wtedy” wciąż się na nowo odzywa.
Ale ponieważ jesteś kimś odrębnym od Twoich rodziców.
To spokojnie – to już tylko Twoja praca. Nie musisz czekać na pozwolenie.
Ani na ich ruch. Oni tego za Ciebie nie zrobią.
I też nic „złego” im tym nie zrobisz.
Bo to, co po nich zostało w Tobie to teraz już tylko Twoja odpowiedzialność.
